Nguồn nhân lực cho tương lai Làm sao Phần Lan vượt qua hạn chế của mô hình hiện tại?

Phần Lan đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động dài hạn, đòi hỏi sự “nhập khẩu” nhân lực quốc tế ổn định — một xu hướng nhân khẩu học không thể đảo ngược. Tuy nhiên, nhu cầu cấp thiết này lại đang vấp phải sự lo ngại ngày càng tăng trong nước về nhập cư.

Nỗi lo này được thúc đẩy bởi tỉ lệ thất nghiệp gia tăng gần đây và tin tức về hành vi thiếu minh bạch của một số đơn vị tuyển sinh. Để vượt qua những thách thức này, cần có sự cải tổ sâu rộng trong cả lĩnh vực giáo dục và các khung chính sách rộng lớn hơn. Bài viết này xem xét cách thức mà Phần Lan thu hút sinh viên quốc tế và phân tích một số hạn chế cố hữu của chúng - dưới góc nhìn của một đơn vị tuyển sinh.

Cách Phần Lan thu hút nhân lực thông qua giáo dục

Trong những năm qua, Phần Lan tìm nhiều kênh để thu hút sinh viên từ các quốc gia khác nhau tham gia các chương trình đào tạo nghề, đại học và sau đại học. Có thể nói, một mục tiêu dài hạn của giáo dục là tích hợp những cá nhân này vào lực lượng lao động.

Hệ đại học (Higher Education)

Một số chính sách then chốt đã thúc đẩy quá trình này như: giai đoạn miễn học phí trước năm 2017, các chương trình học bổng, sáng kiến xuất khẩu giáo dục và quy định làm thêm linh hoạt (hiện lên đến 30 giờ mỗi tuần). Thêm vào đó, giấy phép tìm việc sau tốt nghiệp và việc chuyển đổi từ giấy phép cư “trú tạm” thời sang “liên tục” cho sinh viên đại học đã mang lại những tác động tích cực. Sau khi tốt nghiệp, nhiều sinh viên quốc tế đã hội nhập thành công, trở thành người nộp thuế, và trong số đó có người đã trở thành công dân Phần Lan.

Tuy vậy, đối với những ai chọn ở lại Phần Lan, thực tế thường cam go hơn những gì chính sách gợi mở. Lấy Việt Nam làm ví dụ, nhiều sinh viên đến đây vào những năm 2000 thường tập trung vào ngành Kinh doanh hoặc Công nghệ thông tin. Trong khi một số đạt được sự thành công cao, số khác phải đối mặt với "rào cản vô hình". Nhiều người buộc phải chuyển sang vai trò lao động kỹ thuật hoặc các lĩnh vực chuyên môn khác vì họ không thể cạnh tranh với các ứng viên bản địa. Những trở ngại chính thường được nhắc đến là rào cản ngôn ngữ tiếng Phần Lan và những rào cản văn hóa trong các tổ chức chuyên nghiệp tại Phần Lan.

Một thách thức khác – một nghịch lý đáng lo ngại đang tồn tại trong các khu vực thiếu hụt lao động trầm trọng, như y tế. Bất chấp nhu cầu cao, các chiến lược tuyển sinh ở cấp quốc gia vẫn còn mơ hồ; ví dụ, các rào cản về tiêu chí chọn ứng viên (đầu vào) vẫn là một thách thức đối với các ứng viên quốc tế. Hơn nữa, những tin tức gần đây về việc cắt giảm ngân sách và các cải cách tại các khu vực phúc lợi (Hyvinvointialue) đã vẽ nên một bức tranh ảm đạm. Nghịch lý này có khả năng gây cho Phần Lan một sự thâm hụt lực lượng lao động mà phải mất hàng thập kỷ mới có thể khắc phục được.

Trong khi đó, một trở ngại cố hữu vẫn tồn tại: sinh viên quốc tế thường thiếu thông tin minh bạch, yếu tố cần thiết để đưa ra quyết định nghề nghiệp sáng suốt. Khi ra quyết định dựa trên thông tin mơ hồ về đầu ra, những người có ý định gắn bó lâu dài với Phần Lan sẽ phải đối mặt với nhiều trở ngại. Nhiều sinh viên tiếp tục nộp đơn vào các lĩnh vực đã quá bão hòa hoặc có tính cạnh tranh cao mà không nhận thức được nhu cầu lao động cụ thể hoặc sự khác biệt giữa các lộ trình học thuật (Đại học nghiên cứu) và ứng dụng (Đại học KHUD - UAS). Nếu không có sự hướng dẫn tốt hơn, khoảng cách giữa nguyện vọng của sinh viên và nhu cầu thị trường lao động Phần Lan sẽ tiếp tục nới rộng.

Với thay đổi lập pháp về giấy phép cư trú không thời hạn – có hiệu lực vào ngày 8 tháng 1 năm 2026 [1], tình hình thậm chí còn trở nên bất hợp lý hơn. Sẽ có thêm nhiều ứng viên quốc tế ưu tiên các chương trình học thuật tại các trường đại học nghiên cứu hơn nữa. Nếu tôi ở trong vị trí của những sinh viên này, tôi sẽ bắt đầu lo lắng về triển vọng nghề nghiệp thực tế của mình sau khi tốt nghiệp.

Giáo dục và Đào tạo Nghề (VET)

Sau cải cách lập pháp năm 2022, có sự mở rộng đáng kể trong việc tuyển dụng sinh viên quốc tế cho lĩnh vực Giáo dục và Đào tạo Nghề (VET) của Phần Lan. Sự chuyển dịch này là một phản ứng đối với tình trạng thiếu hụt lao động lành nghề trầm trọng. Các trường nghề Phần Lan — nổi tiếng với chương trình giảng dạy thực tiễn và tính linh hoạt cao — đã chủ động hợp tác với các đại lý tuyển sinh tại các quốc gia. Những nỗ lực này đã mang lại kết quả ấn tượng: lượng hồ sơ từ Philippines, Việt Nam, Nepal và Ấn Độ đã tăng vọt, cùng với sự gia tăng tương ứng về số lượng giấy phép cư trú được cấp.

Nhìn bề ngoài, giá trị của các chương trình học nghề thật lý tưởng: sinh viên được sự đào tạo nghề chuyên nghiệp cùng với tiếng Phần Lan, mở ra con đường rõ ràng hướng tới việc làm và hội nhập. Kênh tuyển VET phù hợp một cách tự nhiên với nhu cầu của thị trường lao động Phần Lan. Mặc dù một đánh giá toàn diện về tỉ lệ việc làm của sinh viên quốc tế vẫn đang được chuẩn bị, nhưng dữ liệu sơ bộ cho thấy sự khích lệ. Theo Trung tâm Đánh giá Giáo dục Phần Lan (FINEEC), sinh viên VET được hưởng lợi đáng kể từ việc hội nhập sớm vào lực lượng lao động thông qua thực hành tại nơi làm việc [2]. Những quan sát của chính chúng tôi từ năm 2023 đến 2026 ủng hộ điều này, cho thấy tỉ lệ việc làm tương đối tốt, đặc biệt là tỷ lệ có việc làm đúng chuyên môn.

Tuy nhiên, một vài hạn chế của mô hình này đã xuất hiện. Như báo chí Phần Lan đã đưa tin [3], một số đại lý tuyển sinh đã cung cấp thông tin sai lệch về Phần Lan cho sinh viên. Nhiều đại lý thậm chí còn hứa hẹn rằng sinh viên sẽ nhanh chóng tìm được việc làm thêm, chắc chắn có việc làm ổn định, nhận được trợ cấp, v.v.. Thực tế cho thấy việc cung cấp thông tin kém chất lượng để "chốt đơn" là rất phổ biến, không chỉ ở cấp độ VET mà có thể xảy ra ở mọi nơi, đặc biệt là khi các công ty tuyển sinh hoạt động chỉ dựa trên lợi nhuận và KPI.

Theo kinh nghiệm của chúng tôi, thực tế có thể còn phức tạp hơn nhiều. Ngay từ đầu, ngoài việc cung cấp thông tin quá lạc quan về Phần Lan, các đại lý tuyển sinh liên quan có thể đã lỏng lẻo trong việc lựa chọn sinh viên. Theo học một văn bằng VET khác với việc đi làm công nhân; nó đòi hỏi một khoản đầu tư ban đầu nhất định, và việc lựa chọn sinh viên cẩn thận là rất cần thiết. Những sinh viên không đủ năng lực tài chính, động lực học tập không phù hợp hoặc trình độ ngôn ngữ không đủ cần hiểu rằng họ phải chuẩn bị tốt hơn. Chưa kể đến khả năng sinh viên lợi dụng một "chương trình có yêu cầu vừa phải" để đạt được mục tiêu đến Phần Lan bằng mọi giá.

Một vài kiến nghị

Làm thế nào để hệ thống giáo dục Phần Lan đảm bảo sự phát triển hài hòa (và có trách nhiệm) của lực lượng lao động quốc tế? Để giải quyết các lỗ hổng hệ thống hiện tại, chúng tôi đề xuất các điểm sau:

• Truyền thông thị trường lao động minh bạch và nhất quán: Phần Lan phải trở nên chính xác và nhất quán hơn trong việc truyền thông về các nhu cầu lao động cụ thể của mình. Điều này sẽ cho phép các tổ chức giáo dục điều chỉnh trọng tâm tuyển sinh phù hợp với ưu tiên quốc gia. Học tập từ kinh nghiệm các quốc gia như Úc, Phần Lan nên duy trì và công khai "Danh mục các ngành nghề kỹ năng ưu tiên" được phân loại theo nhu cầu ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Việc thiết lập các danh mục này như một chính sách quốc gia — thay vì chỉ là hướng dẫn của bộ ngành — sẽ đảm bảo một tầm nhìn dài hạn, ổn định, có khả năng phục hồi trước những biến động kinh tế ngắn hạn hoặc các chu kỳ truyền thông tiêu cực.
• Phân loại các chương trình đào tạo: Cần có sự phân biệt giữa Chương trình học thuật tổng quát và Chương trình hội nhập chiến lược (được thiết kế đặc biệt để thu hút lao động). Chương trình hội nhập: Các lĩnh vực như Điều dưỡng hoặc Chăm sóc xã hội, vốn đang có nhu cầu cấp thiết, sẽ được đưa vào đây. Các chương trình này sẽ bao gồm hỗ trợ ngôn ngữ nâng cao và lộ trình trực tiếp đến việc làm. Chương trình tổng quát: Các lĩnh vực như Công nghệ thông tin hoặc Kinh doanh, dù phổ biến, có thể được phân loại khác đi do tính cạnh tranh thị trường cao hơn và nhu cầu hội nhập khác nhau. Sự phân loại này nên bao gồm cả cấp độ nghề, đại học và sau đại học. Quan trọng nhất, các ứng viên phải được thông báo về sự khác biệt này trong quá trình nộp đơn.
• Kiểm soát các đối tác tuyển sinh quốc tế: Từ góc độ của một chuyên gia tuyển sinh, chúng tôi nhận thấy thị trường tư vấn giáo dục ở nhiều quốc gia khá hỗn loạn. Mọi người sẵn sàng "giẫm đạp" lên các nguyên tắc đạo đức kinh doanh để giành giật sinh viên. Trong khi đó, không phải trường học nào ở Phần Lan cũng có kinh nghiệm trong việc lựa chọn đối tác; và trên thực tế, các trường không có nhiều lựa chọn, vì các doanh nghiệp tuyển sinh uy tín ở các nước không hẳn quan tâm đến Phần Lan như một điểm đến du học hấp dẫn. Phần Lan cần tìm ra các mô hình hay cơ chế để hợp tác và kiểm soát các kênh tuyển sinh sao cho hiệu quả hơn.

  Các cơ sở giáo dục của Phần Lan cũng cần sáng tạo hơn và học hỏi từ các quốc gia khác để xây dựng các mô hình tuyển sinh có sự kết nối chặt chẽ hơn với nhu cầu của các doanh nghiệp địa phương. Đây sẽ là một hướng đi thực dụng, nhưng nó sẽ đưa Phần Lan bước vào một giai đoạn mới - thậm chí còn nhiều thách thức hơn nữa.